امام موسی بن جعفر ( ع ) بی آنكه در مراقبت از دستگاه جبار هارونی بیمی بدل راه دهد به خاندان و بازماندگان سادات رسیدگی می كرد و از گردآوری و حفظ آنان و جهت دادن به بقایای آنان غفلت نداشت . آن زمان كه امام ( ع ) در مدینه بود ، هارون كسانی را بر حضرت گماشته بود تا از آنچه در گوشه و كنارخانه امام ( ع ) می گذرد ، وی را آگاه كنند . هارون از محبوبیت بسیار و معنویت نافذ امام ( ع ) سخت بیمناك بود . چنانكه نوشته اند كه هارون ، درباره امام موسی بن جعفر ( ع ) می گفت : " می ترسم فتنه ای بر پا كند كه خونها ریخته شود " و پیداست كه این " قیامهای مقدس " را كه سادات علوی و شیعیان خاص رهبری می كردند و گاه خود در متن آن قیامها و اقدامهای شجاعانه بودند از نظر دستگاه حاكم غرق در عیش و تنعم بناحق " فتنه " نامیده می شد . از سوی دیگر این بیان هارون نشانگر آن است كه امام ( ع ) لحظه ای از رفع ظ لم و واژگون كردن دستگاه جباران غافل نبوده است . وقتی مهدی عباسی به امام ( ع )می گوید : " آیا مرا از خروج خویش در ایمنی قرار می دهی " نشانگر هراسی است كه دستگاه ستمگر عباسی از امام ( ع ) و یاران و شیعیانش داشته است . به راستی نفوذ معنوی امام موسی ( ع ) در دستگاه حاكم به حدی بود كه كسانی مانند علی بن یقطین صدراعظم ( وزیر ) دولت عباسی ، ازدوستداران حضرت موسی بن جعفر ( ع ) بودند و به دستورات حضرت عمل می كردند . سخن چینان دستگاه از علی بن یقطین در نزد هارون سخنها گفته و بدگوئیها كرده بودند ، ولی امام ( ع ) به وی دستور فرمود با روش ماهرانه و تاكتیك خاص اغفالگرانه ( تقیه ) كه در مواردی ، برای رد گمی حیله های دشمن ضروری و شكلی از مبارزه پنهانی است ، در دستگاه هارون بماند و به كمك شیعیان و هواخواهان آل علی ( ع ) و ترویج مذهب و پیشرفت كار اصحاب حق ، همچنان پای فشارد بی آنكه دشمن خونخوار را از این امر آگاهی حاصل شود .

سرانجام بدگوئی هائی كه اطرافیان از امام كاظ م ( ع ) كردند در وجود هارون كارگر افتاد و در سفری كه در سال ۱۷۹ ه . به حج رفت ، بیش از پیش به عظمت معنوی امام ( ع ) و احترام خاصی كه مردم برای امام موسی الكاظ م ( ع ) قائل بودند پی برد . هارون سخت از این جهت ، نگران شد . وقتی به مدینه آمد و قبر منور پیامبر اكرم ( ص ) را زیارت كرد ، تصمیم بر جلب و دستگیری امام ( ع ) یعنی فرزند پیامبر گرفت . هارون صاحب قصرهای افسانه ای در سواحل دجله ، و دارنده امپراطوری پهناور اسلامی كه به ابر خطاب می كرد : " ببار كه هر كجا بباری در كشور من باریده ای و به آفتاب می گفت بتاب كه هر كجا بتابی كشور اسلامی و قلمرو من است ! " آن چنان از امام ( ع ) هراس داشت كه وقتی قرار شد آن حضرت را از مدینه به بصره آورند ، دستور داد چند كجاوه با كجاوه امام ( ع ) بستند و بعضی را نابهنگام و از راههای دیگر ببرند ، تا مردم

ندانند كه امام ( ع ) را به كجا و با كدام كسان بردند ، تا یأس بر مردمان چیره شود و به نبودن رهبر حقیقی خویش خو گیرند و سر به شورش و بلوا برندارند و از تبعیدگاه امام ( ع ) بی خبر بمانند . و این همه بازگو كننده بیم و هراس دستگاه بود ، از امام ( ع ) و از یارانی كه گمان می كرد همیشه امام ( ع ) آماده خدمت دارد می ترسید ، این یاران با وفا در چنین هنگامی شمشیرها برافرازند و امام خود را به مدینه بازگردانند . این بود كه با خارج كردن دو كجاوه از دو دروازه شهر ، این امكان را از طرفداران آن حضرت گرفت و كار تبعید امام ( ع )رافریبكارانه و با احتیاط انجام داد . باری ، هارون ، امام موسی كاظ م ( ع ) را با چنین احتیاطها و مراقبتهایی از مدینه تبعید كرد . هارون ، ابتدا دستور داد امام هفتم ( ع ) را با غل و زنجیر به بصره ببرند و به عیسی بن جعفر بن منصور كه حاكم بصره بود ، نوشت ، یك سال حضرت امام كاظ م ( ع ) را زندانی كند ، پس از یك سال والی بصره را به قتل امام ( ع ) مأمور كرد . عیسی از انجام دادن این قتل عذر خواست . هارون امام را به بغدادمنتقل كرد و به فضل بن ربیع سپرد . مدتی حضرت كاظ م ( ع ) در زندان فضل بود . در این مدت و در این زندان امام ( ع ) پیوسته به عبادت و راز و نیاز با خداوند متعال مشغول بود . هارون ، فضل را مأمور قتل امام ( ع ) كرد ولی فضل هم از این كار كناره جست .

باری ، چندین سال امام ( ع ) از این زندان به آن زندان انتقال می یافت . در زندانهای تاریك و سیاهچالهای دهشتناك ، امام بزرگوار ما با محبوب و معشوق حقیقی خود ( الله ) راز و نیاز می كرد و خداوند متعال را بر این توفیق عبادت كه نصیب وی شده است سپاسگزاری می نمود .

عاقبت آن امام بزرگوار در سال ۱۸۳ هجری در سن ۵۵ سالگی به دست مردی ستمكار به نام " سندی بن شاهك " و به دستور هارون مسموم و شهید شد . شگفت آنكه ، هارون با توجه به شخصیت والای موسی بن جعفر ( ع ) پس از درگذشت و شهادت امام نیز اصرار داشت تا مردم این خلاف حقیقت را بپذیرند كه حضرت موسی بن جعفر ( ع ) مسموم نشده بلكه به مرگ طبیعی از دنیا رفته است ،اما حقیقت هرگز پنهان نمی ماند . بدن مطهر آن امام بزرگوار را در مقابر قریش در نزدیكی بغداد به خاك سپردند . از آن زمان آن آرامگاه عظمت و جلال پیدا كرد ، و مورد توجه خاص واقع گردید ، و شهر " كاظ مین " از آن روز بنا شد و روی به آبادی گذاشت .

● زنان و فرزندان حضرت موسی بن جعفر ( ع )

تعداد زوجات حضرت موسی بن جعفر ( ع ) روشن نیست . بیشتر آنها از كنیزان بودند كه اسیر شده و حضرت موسی كاظ م ( ع ) آنها را می خریدند و آزاد كرده یا عقد می بستند . نخستین زوجه آن حضرت " تكتم " یا " حمیده " یا " نجمه " دارای تقوا و فضیلت بوده و زنی بسیار عفیفه و بزرگوار و مادر امام هشتم شیعیان حضرت رضا ( ع ) است .

فرزندان حضرت موسی بن جعفر را ۳۷ تن نوشته اند : ۱۹ پسر و ۱۸ دختر كه ارشد آنها حضرت علی بن موسی الرضا ( ع ) وصی و امام بعد از آن امام بزرگوار بوده است .

حضرت احمد بن موسی ( شاهچراغ ) كه در شیراز مدفون است . حضرت محمد بن موسی نیز كه در شیراز مدفون است . حضرت حمزه بن موسی كه در ری مدفون می باشد .

از دختران آن حضرت ، حضرت فاطمه معصومه در قم مدفون است ، و قبه و بارگاهی با عظمت دارد . سایر اولاد و سادات موسوی هریك مشعلدار علم و تقوا در زمان خود بوده اند ، كه در گوشه و كنار ایران و كشورهای اسلامی پراكنده شده ، و در همانجا مدفون گردیده اند ، روحشان شاد باد .

● صفات و سجایای حضرت موسی بن جعفر ( ع )

موسی بن جعفر ( ع ) به جرم حقگویی و به جرم ایمان و تقوا و علاقه مردم زندانی شد . حضرت موسی بن جعفر را به جرم فضیلت و اینكه از هارون الرشید در همه صفات و سجایا و فضائل معنوی برتر بود به زندان انداختند . شیخ مفید درباره آن حضرت می گوید : " او عابدترین و فقیه ترین و بخشنده ترین و بزرگ منش ترین مردم زمان خود بود ، زیاد تضرع و ابتهال به درگاه خداوند متعال داشت . این جمله را زیاد تكرار می كرد : " اللهم انی أ?سألك الراحهٔ عند الموت و العفو عند الحساب " ( خداوندا در آن زمان كه مرگ به سراغم آید راحت و در آن هنگام كه در برابر حساب اعمال حاضرم كنی عفو را به من ارزانی دار ) . امام موسی بن جعفر ( ع ) بسیار به سراغ فقرا می رفت . شبها در ظ رفی پول و آرد و خرما می ریخت و به وسایلی به فقرای مدینه می رساند ، در حالی كه آنها نمی دانستند از ناحیه چه كسی است . هیچكس مثل او حافظ قرآن نبود ، با آواز خوشی قرآن می خواند ، قرآن خواندنش حزن و اندوه مطبوعی به دل می داد ، شنوندگان از شنیدن قرآنش می گریستند ، مردم مدینه به او لقب " زین المجتهدین " داده بودند . مردم مدینه روزی كه از رفتن امام خود به عراق آگاه شدند ، شور و ولوله و غوغایی عجیب كردند . آن روزها فقرای مدینه دانستند چه كسی شبها و روزها برای دلجویی به خانه آنها می آمده است .